Dobrowolne poddanie się karze, często określane skrótem DPK, pozwala oskarżonemu złożyć na rozprawie wniosek o wydanie wyroku skazującego i wymierzenie uzgodnionej kary lub innych określonych rozstrzygnięć bez przeprowadzania całego postępowania dowodowego. Tryb ten reguluje art. 387 Kodeksu postępowania karnego.
Kto i kiedy może złożyć wniosek o dobrowolne poddanie się karze?
Z takiego rozwiązania może skorzystać oskarżony, któremu zarzucono przestępstwo zagrożone karą nieprzekraczającą 15 lat pozbawienia wolności.
Wniosek można złożyć także na piśmie, najpóźniej do chwili zakończenia pierwszego przesłuchania wszystkich oskarżonych na rozprawie głównej. Po przekroczeniu tego momentu skorzystanie z trybu określonego w art. 387 KPK nie jest już możliwe.
Czego może dotyczyć wniosek?
Podstawowym elementem wniosku jest propozycja rodzaju i wysokości kary. Może on jednak obejmować także środek karny, przepadek, środek kompensacyjny oraz rozstrzygnięcie o kosztach procesu. Przykładowo w sprawie dotyczącej prowadzenia pojazdu w stanie nietrzeźwości znaczenie może mieć nie tylko sama kara, lecz także zakaz prowadzenia pojazdów.
Przy ustalaniu proponowanej treści wyroku trzeba uwzględnić również rozstrzygnięcia, które w danej sprawie sąd ma obowiązek orzec. W zależności od rodzaju czynu mogą one dotyczyć m.in. świadczenia pieniężnego, obowiązku naprawienia szkody lub zadośćuczynienia. Należy także pamiętać o innych konsekwencjach wyroku, np. zaliczeniu okresu rzeczywistego pozbawienia wolności na poczet orzeczonej kary, jeżeli zachodzą ku temu podstawy.
Dlatego przed złożeniem wniosku warto ocenić całość sytuacji oskarżonego i wszystkie konsekwencje proponowanego wyroku, a nie jedynie wysokość zasadniczej kary.
Kiedy sąd może uwzględnić wniosek z art. 387 KPK?
Sąd może uwzględnić wniosek, jeżeli okoliczności popełnienia przestępstwa i wina oskarżonego nie budzą wątpliwości, a cele postępowania mogą zostać osiągnięte bez przeprowadzania rozprawy w całości.
Konieczna jest ponadto zgoda prokuratora. Pokrzywdzony, który został prawidłowo zawiadomiony o terminie rozprawy i pouczony o możliwości złożenia takiego wniosku, może sprzeciwić się jego uwzględnieniu. Jeżeli prawidłowo zawiadomiony pokrzywdzony nie stawi się na rozprawie i nie zgłosi sprzeciwu, jego nieobecność sama w sobie nie blokuje uwzględnienia wniosku.
Sąd ocenia przy tym nie tylko formalną treść propozycji, lecz także to, czy na jej podstawie może wydać zgodny z prawem wyrok odpowiadający okolicznościom konkretnej sprawy.
Czy sąd jest związany propozycją oskarżonego?
Nie. Sąd może uzależnić uwzględnienie wniosku od dokonania w nim określonej zmiany.
Może się tak zdarzyć np. wtedy, gdy wniosek pomija rozstrzygnięcie, które sąd ma obowiązek zawrzeć w wyroku, albo gdy zaproponowana kara zostanie uznana za nieadekwatną do okoliczności sprawy.
Oskarżony może wówczas zmodyfikować wniosek. Jeżeli nie zaakceptuje proponowanego sposobu zakończenia sprawy, postępowanie będzie dalej prowadzone na zasadach ogólnych, a sąd przeprowadzi konieczne dowody – np. przesłucha świadków lub dopuści opinię biegłego.
Czy po dobrowolnym poddaniu się karze można złożyć apelację?
Tak. Skazanie na podstawie art. 387 KPK nie pozbawia oskarżonego prawa do wniesienia apelacji. Zakres późniejszego zaskarżenia jest jednak ograniczony. Podstawą apelacji nie mogą być zarzuty dotyczące błędu w ustaleniach faktycznych ani rażącej niewspółmierności kary, jeżeli pozostają związane z treścią zawartego porozumienia.
W uproszczeniu: oskarżony nie może najpierw zaakceptować określonych warunków zakończenia sprawy, a następnie w apelacji kwestionować właśnie tych elementów, na które się zgodził. Dlatego decyzja o dobrowolnym poddaniu się karze nie powinna być podejmowana pochopnie.
Czy dobrowolne poddanie się karze zawsze jest korzystne?
Nie. Wszystko zależy od materiału dowodowego, ryzyka związanego z dalszym prowadzeniem procesu oraz proponowanej treści wyroku.
Tryb z art. 387 KPK prowadzi do wydania wyroku skazującego. Jeżeli oskarżony twierdzi, że nie popełnił zarzucanego mu czynu albo istnieją istotne podstawy do kwestionowania oskarżenia, bardziej odpowiednie może być prowadzenie sprawy na zasadach ogólnych i przeprowadzenie postępowania dowodowego.
Zaletą dobrowolnego poddania się karze jest natomiast możliwość poznania z wyprzedzeniem zasadniczej treści rozstrzygnięcia, które ma zapaść.
Dobrowolne poddanie się karze a dozór elektroniczny
Znajomość uzgodnionej kary pozwala wcześniej ocenić także jej późniejsze konsekwencje wykonawcze. Jeżeli uzgodniona kara pozbawienia wolności spełnia warunki przewidziane dla systemu dozoru elektronicznego, możliwe jest odpowiednio wcześniejsze przygotowanie się do złożenia wniosku o SDE.
Samo skazanie w trybie art. 387 KPK nie oznacza jednak automatycznie, że zgoda na dozór elektroniczny zostanie udzielona – jest to odrębne postępowanie wymagające spełnienia własnych przesłanek.
Jak może pomóc adwokat?
Przed podjęciem decyzji o dobrowolnym poddaniu się karze obrońca może przeanalizować materiał dowodowy i ocenić, czy konsensualne zakończenie sprawy jest w konkretnych okolicznościach korzystne.
Pomoc może obejmować również ustalenie rozstrzygnięć, które powinny znaleźć się w wyroku, rozmowy z prokuratorem dotyczące warunków zakończenia postępowania, przygotowanie pisemnego wniosku z art. 387 KPK oraz reprezentację oskarżonego podczas rozprawy.