Kiedy sprawa karna łączy się z prawem rodzinnym?
Pomimo że prawo karne i prawo rodzinne stanowią odrębne dziedziny prawa, a dotyczące ich sprawy prowadzone są według różnych procedur, jedna sytuacja życiowa może doprowadzić do wszczęcia kilku równoległych postępowań.
Często dochodzi do tego w przypadku poważnego konfliktu pomiędzy małżonkami. Zachowania jednego z nich mogą prowadzić do wszczęcia postępowania karnego, a jednocześnie mieć znaczenie dla sprawy o rozwód, obowiązku alimentacyjnego czy dalszego wspólnego zamieszkiwania.
Nie oznacza to, że powstaje jedna wspólna sprawa. Każde z tych postępowań prowadzone jest według własnych zasad i może zakończyć się niezależnym rozstrzygnięciem. Łączyć mogą je jednak te same osoby, zdarzenia, a nawet dowody.
Postępowanie karne – np. zarzut znęcania się nad członkiem rodziny
Jednym z typowych przykładów przestępstw pojawiających się na tle konfliktów rodzinnych jest znęcanie się fizyczne lub psychiczne nad osobą najbliższą, określone w art. 207 Kodeksu karnego.
W zależności od przebiegu konfliktu zarzuty mogą dotyczyć także innych zachowań, np. spowodowania uszczerbku na zdrowiu, kierowania gróźb czy – w skrajnych przypadkach – przestępstw przeciwko wolności seksualnej.
Samo wszczęcie postępowania karnego, a nawet przedstawienie zarzutów, nie oznacza jednak automatycznie niekorzystnego rozstrzygnięcia w równolegle prowadzonej sprawie rodzinnej. Znaczenie mogą mieć natomiast dowody zgromadzone przez Policję lub prokuraturę, jeżeli dotyczą okoliczności istotnych również dla rozwodu czy innych spraw pomiędzy członkami rodziny.
Postępowanie karne a rozwód
Niezależnie od toczącej się sprawy karnej sąd rozwodowy bada, czy pomiędzy małżonkami doszło do zupełnego i trwałego rozkładu pożycia. Co do zasady rozstrzyga także, czy i który z małżonków ponosi winę za jego powstanie, chyba że małżonkowie zgodnie żądają zaniechania orzekania o winie.
Zachowanie jednego z małżonków, które doprowadziło także do wszczęcia postępowania karnego – przykładowo stosowanie przemocy wobec współmałżonka – może mieć znaczenie przy ustalaniu przyczyn rozkładu pożycia oraz winy za jego powstanie.
Sprawa karna i rozwodowa mogą więc wynikać z tych samych wydarzeń, mimo że każdy z sądów rozstrzyga inne kwestie.
Sprawa karna a alimenty
Jeżeli małżonkowie mają wspólne małoletnie dzieci, sąd rozwodowy rozstrzyga również o kosztach ich utrzymania i wychowania (alimentach).
Sama odpowiedzialność karna jednego z rodziców nie przesądza o wysokości alimentów. Podstawowe znaczenie mają potrzeby dziecka oraz możliwości zarobkowe i majątkowe osoby zobowiązanej.
Inaczej może wyglądać kwestia alimentów pomiędzy byłymi małżonkami. W określonych przypadkach znaczenie ma także sposób rozstrzygnięcia o winie za rozkład pożycia. Zachowania będące przyczyną konfliktu małżeńskiego mogą więc pośrednio wpłynąć także na późniejsze obowiązki finansowe pomiędzy byłymi małżonkami.
Nakaz opuszczenia wspólnie zajmowanego mieszkania
Konflikt pomiędzy małżonkami może także doprowadzić do odrębnego postępowania dotyczącego dalszego wspólnego zamieszkiwania.
Niezależnie od prowadzonej sprawy karnej osoba doznająca przemocy domowej może wystąpić do sądu o zobowiązanie osoby stosującej przemoc do opuszczenia wspólnie zajmowanego mieszkania i jego bezpośredniego otoczenia albo o zakazanie jej zbliżania się do tego miejsca.
Co istotne, uzyskanie takiego rozstrzygnięcia nie wymaga oczekiwania na prawomocne zakończenie postępowania karnego. Sąd rozpoznający wniosek samodzielnie ocenia przesłanki przewidziane dla tego rodzaju ochrony.
Jeden konflikt – kilka postępowań
Przykład: przeciwko jednemu z małżonków zostaje wszczęte postępowanie karne dotyczące podejrzenia znęcania się nad drugim małżonkiem. Osoba pokrzywdzona występuje jednocześnie do sądu o zobowiązanie współmałżonka do opuszczenia wspólnie zajmowanego mieszkania.
Następnie dochodzi do postępowania rozwodowego, w którym zachowania związane z wcześniejszym konfliktem są wskazywane jako jedna z przyczyn rozkładu pożycia. Jeżeli małżonkowie mają małoletnie dzieci, sąd rozstrzyga także o kosztach ich utrzymania i wychowania. W określonych warunkach obowiązek alimentacyjny może powstać również pomiędzy samymi małżonkami po rozwodzie.
Każda z tych spraw prowadzona jest odrębnie i może zakończyć się innym rozstrzygnięciem. Łączy je jednak wspólny stan faktyczny, a niejednokrotnie także te same dowody.
Równoległe prowadzenie postępowania karnego i rodzinnego wymaga uwzględnienia, że w obu sprawach mogą pojawiać się te same zdarzenia i dowody. Stanowisko zajęte w jednym postępowaniu może mieć znaczenie dla argumentacji przedstawianej w drugim, dlatego podejmowane działania warto oceniać nie tylko z perspektywy jednej sprawy.
Pomoc adwokata może w takiej sytuacji obejmować zarówno obronę albo reprezentację osoby pokrzywdzonej w postępowaniu karnym, jak i prowadzenie sprawy rozwodowej, alimentacyjnej lub dotyczącej opuszczenia wspólnie zajmowanego mieszkania.